Ensengeka y’emmere mu amino asidi

Oct 05, 2025 Leka obubaka .

Amino asidi ezikulu: Zino ze amino asidi omubiri gw’omuntu (oba ebiramu ebirala ebirina omugongo) ze tegusobola kuzikola nga zeetongodde oba ng’omutindo gw’okusengejja gwazo guli wala nnyo n’okutuukiriza ebyetaago by’omubiri era nga zirina okuweebwa emmere ey’ebweru. Okwetaaga kwa amino asidi ezikulu eri abantu abakulu kuli nga 20% ku 37% ku puloteyina eyeetaagibwa. Waliwo ebika 8, era emirimu gyabyo giri bwe giti:

Lysine: Atumbula enkula y’obwongo, kitundu kya kibumba n’ennyindo, atumbula enkyukakyuka y’amasavu, atereeza endwadde z’amasavu, endwadde z’amabeere, corpus luteum n’enkwaso, era aziyiza obutoffaali okuvunda;

Tryptophan: Atumbula okukola omubisi gw’omu lubuto n’omubisi gw’olubuto;

Phenylalanine: Yetaba mu kumalawo okufiirwa enkola y’ekibumba n’ekibumba;

Methionine: Yetaba mu kukola hemoglobin, ebitundu by’omubiri ne serum, era alina omulimu gw’okutumbula enseke, olubuto n’ennywanto;

Threonine: Alina omulimu gw’okukyusa amino asidi ezimu okusobola okutuuka ku bbalansi;

Isoleucine: Yetaba mu kulungamya n’okukyusakyusa emmere y’omubiri (thymus, spleen and pituitary gland);

Leucine: Atebenkeza isoleucine;

Valine: Akola ku corpus luteum, endwadde z’amabeere n’enkwaso. Amino asidi ezikulu ennyo era ezirina obukwakkulizo: Amino asidi omubiri gw’omuntu ze gusobola okusengejja naye ebiseera ebisinga tezisobola kutuukiriza byetaago bya bulijjo ziyitibwa amino asidi ezikulu oba ezirina obukwakkulizo. Zino okusinga ze arginine ne histidine, nga zino ze amino acids enkulu mu kiseera ky’okukula kw’abaana. Obwetaavu bw’omubiri gw’omuntu ku amino asidi ezikulu bukendeera n’emyaka, nga mu bantu abakulu bukendeera nnyo bw’ogeraageranya n’abaana abawere. Emirimu gyazo giri bwe giti:

Arginine: Arginine ne deoxycholic acid compound preparations (minoxaline) ddagala ddungi erijjanjaba kabootongo, jaundice ey’akawuka n’ebirala.

Histidine: Asobola okukozesebwa nga biochemical reagent ne pharmaceutical agent, era nga era akozesebwa mu kujjanjaba endwadde z’omutima, okukendeera kw’omusaayi, endwadde z’enkizi n’ebirala.

Amino asidi ezitali-essential: Zino ze amino acids abantu (oba ebiramu ebirala ebirina omugongo) ze basobola okukola okuva mu bisookerwako ebyangu era tezeetaaga kuzifuna mu mmere. Eby’okulabirako mulimu glycine ne alanine.